PUNA ni JOEL O. AMONGO

HINDI pa man halos nakalilimutan ng mga motorista ang mga ginawang rehabilitasyon sa EDSA, heto na naman—may mga bahaging muling nababakbak matapos ang mga pag-ulan. Parang isang masamang biro: bilyun-bilyong piso ang ginagastos para sa imprastraktura, ngunit ilang ulan lamang ang lumipas at tila muling sumusuko ang kalsada. Kung ganito kabilis masira ang isang bagong ayos na daan, hindi ba karapat-dapat lamang na magtanong ang taumbayan: Ano ba talaga ang ipinagawa, at magkano ang tunay na halaga nito?

Hindi naman bago ang dahilan na ginagamit sa tuwing may nasisirang kalsada—malakas ang ulan, dumaraan ang mabibigat na sasakyan, may tubig sa ilalim, o hindi inaasahan ang tindi ng panahon. Ngunit hindi rin naman dapat ikagulat ng mga gumagawa ng kalsada na uulan sa Pilipinas. Ang tanong ngayon ay hindi kung umulan ba, kundi kung ang ginawang kalsada ay idinisenyo at itinayo para harapin ang mga kondisyong normal na nararanasan dito.

Ang EDSA ay hindi simpleng kalye sa isang barangay. Ito ang isa sa pinakamahalagang pangunahing daanan ng Metro Manila, at ang bawat pagkasira nito ay may direktang epekto sa milyun-milyong bumibiyahe. Kapag may lubak, nababakbak na aspalto o kailangang isara ang isang lane para kumpunihin, ang ordinaryong Pilipino ang nagbabayad ng presyo—sa oras, pamasahe, gasolina, kita at pasensya.

At habang muling sinusubukang ayusin ang mga kalsada, nananatiling multo ang mas malaking problema: baha. Sa bawat malakas na ulan, may mga pamilyang naglilipat ng gamit sa mataas na lugar, mga manggagawang hindi makapasok, mga estudyanteng hindi makapasok sa paaralan at mga negosyong napipilitang magsara. Sa ilang lugar, hindi na tanong kung babaha—ang tanong na lamang ay kung gaano kataas ang aabutin ng tubig.

Dito lalong nagiging mabigat ang usapin tungkol sa napakalaking pondong inilaan para sa flood-control projects. Kung totoong napakalaki ng halagang ginugol para protektahan ang mga Pilipino laban sa baha, bakit marami pa ring komunidad ang paulit-ulit na nilulubog ng tubig? Kung napakaraming proyekto ang naipatupad, bakit tila napakabagal maramdaman ng ordinaryong mamamayan ang resulta?

Kaya hindi maiiwasang umusbong ang galit at pagkadismaya laban sa administrasyon ni Pangulong Ferdinand Marcos Jr. at sa mga opisyal na nauugnay sa mga kontrobersiya sa flood-control spending. May mga alegasyon ng katiwalian at paglustay ng pondo na kailangang patunayan sa pamamagitan ng dokumento, audit at imbestigasyon. Ngunit kasabay nito, may karapatan ang taumbayan na magtanong kung bakit sa kabila ng napakalaking pondo ay tila nananatiling pareho ang problema.

Sapagkat ang tunay na sukatan ng isang proyekto ay hindi ang kapal ng tarpaulin, laki ng inauguration, dami ng press release o gandang ipinakikita sa litrato. Ang tunay na sukatan ay kung gumagana ba ito kapag kailangan na ng taumbayan. Kung ang flood-control project ay hindi kayang protektahan ang komunidad sa panahon ng baha, kailangan itong siyasatin. Kung ang kalsada ay mabilis masira, kailangan ding siyasatin kung bakit.

At kung may mapatunayang kumita sa pamamagitan ng pandaraya, substandard na proyekto o maling paggamit ng pondo, walang dahilan para protektahan sila. Ang pera ay hindi galing sa bulsa ng iilang opisyal. Pera iyon ng mamamayan—mula sa buwis ng mga manggagawa, negosyante, driver, magsasaka at ordinaryong Pilipino. Bawat pisong nawawala sa korupsiyon ay pisong maaaring naging drainage, flood-control structure, matibay na kalsada o serbisyong kailangan ng isang pamilya.

Kaya sa bawat muling pagkabakbak ng EDSA, hindi lamang aspalto ang dapat tingnan. Dapat ding tingnan ang kontrata, specifications, materyales, contractor, inspection, acceptance at perang inilabas. Sa bawat pagbaha, hindi lamang taas ng tubig ang dapat sukatin. Dapat ding sukatin kung gaano karami sa perang inilaan ang tunay na napunta sa proyektong makatutulong sa mga tao.

Dahil kapag paulit-ulit na bumabaha, paulit-ulit ding bumabalik ang tanong. Kapag paulit-ulit na nasisira ang bagong proyekto, paulit-ulit ding nababawasan ang tiwala. At kapag bilyun-bilyon o trilyon ang pinag-uusapang pondo ngunit ang ordinaryong Pilipino ay nakararanas pa rin ng hanggang tuhod na baha, hindi na sapat ang pangakong “aayusin natin.”

Ang kailangan ng bayan ay resulta. Matibay na kalsada. Epektibong flood control. Malinis na paggastos. At pananagutan.

Dahil sa isang bansang ang taumbayan ang nagbabayad ng buwis, hindi dapat sila ang laging lumulubog sa baha habang ang iba ay pinaniniwalaang lumalangoy sa bilyun-bilyong pondong para sana sa kanilang kaligtasan.

At kung ang aspalto ay madaling nababakbak sa unang bugso ng ulan, sana naman ay huwag ding madaling mabakbak ang pananagutan. Sapagkat ang tunay na problema ay hindi lamang kung bakit nasisira ang EDSA. Ang mas malaking tanong ay sino ang mananagot kapag pera ng bayan ang nasayang?

-oOo-

Para sa suhestiyon at reaksyon, mag-email sa operarioj45@gmail.com.